Xôi ngũ sắc – biểu tượng của đất trời

Lào Cai là nơi sinh sống của các dân tộc Việt, H’Mong, Tày, Dao, Thái và mỗi dân tộc lại có một nét văn hóa riêng là cho vùng đất này trở nên tuyệt vời và đẹp đẽ hơn trong mắt du khách. Trong đó, người Tày lại chọn cách thể hiện nét độc đáo của riêng mình qua món xôi ngũ sắc.

Xôi ngũ sắc - biểu tượng của đất trời1

Gọi là xôi ngũ sắc bởi món ăn này có đủ 5 màu khác nhau, bao gồm trắng, xanh, tím, đỏ, vàng tương ứng với ngũ hành kim – mộc – thủy – hỏa – thổ. Bởi vậy, xôi ngũ sắc không chỉ đơn thuần là một món ăn, một món đặc sản mà đây còn là một loại đồ lễ để cúng cho ông bà, tổ tiên nhân dịp lễ hội hoặc ngày Tết, mang đầy tính nhân văn.

Nguyên liệu để làm món xôi này là những hạt nếp dẻo được tuyển chọn, hạt nếp to đều, chắc mẩy và không bị lẫn tẻ và màu sắc của từng loại xôi được tạo nên hoàn toàn là màu tự nhiên của các loại cá cây rừng để nhuộm màu, đó là lá co khảu, khảu đen. Với mỗi loại lá và cách pha chế khác nhau để tạo ra những màu khác nhau ngon mắt, ngon miệng.

Nếp trước khi đem nhuộm màu sẽ vo sạch, ngâm trong nước từ 6 – 8 giờ để hạt gạo có độ nở vừa phải. Chia ra 5 phần cho 5 màu khác nhau. Màu trắng thì không cần phải nhuộm, còn để xôi có màu đỏ thì dùng lá co khảu luộc kỹ, chắt lấy nước để nguội, sau đó cho gạo vào trộn đều, để 1 giờ, sau khi hạt gạo đã chuyển sang màu đỏ thì xôi đồ lên có màu đỏ tươi bắt mắt. Xôi vàng cũng sử dụng lá co khảu nhưng cách làm lại khác hơn một chút, cách pha chế và thời gian ủ sẽ khác hơn. Riêng màu xôi tím là được làm từ lá cây khảu đen, lá được hơ qua lửa cho héo, sau đó giã nhỏ ra, đem lá trộn với tro quả núc nác, lọc lấy nước rồi đem trộn với gạo nếp sẽ cho ra xôi màu tím,…

Xôi ngũ sắc - biểu tượng của đất trời2

Tất cả đều là kinh nghiệm dân gian mà người Tày nơi đây đã đúc kết lại được, mỗi thức xôi, mỗi sắc xôi đều tươi, hạt nào hạt nấy dẻo thơm căng bóng. Không chỉ có thế, vì màu sắc được làm từ các loại lá rừng không chỉ làm cho món ăn thơm ngon hơn mà lại còn có tác dụng chữa bệnh đường ruột và bồi bổ sức khỏe cực kỳ tốt.

Ngày lễ tết, trên bàn thờ có thêm mâm xôi ngũ sắc tỏa hương thơm lừng mới ấm áp và đủ đầy làm sao. Người dân nơi đây còn quan niệm, nếu ai được ăn món xôi này vào ngày lễ tết thì sẽ gặp được rất nhiều may mắn.