Tương nếp Úc Kỳ – tinh hoa của đất trời

Là một món đặc sản từ những hạt lúa nếp Thầu Dầu của xã Úc Kỳ, nằm ở phí tây huyện Phú Bình của tỉnh Thái Nguyên, món tương nếp có vị ngon ngọt, đậm đà mà những ai về đây đều không bỏ lỡ cơ hội được nếm thử.

Không biết là từ bao giờ, chỉ chắc chắn rằng từ rất lâu rồi, trong mỗi gia đình ở Úc Kỳ đều phải có ít nhất là một chum tương, vừa để ăn, vừa để làm quà khi có khách đến nhà chơi. Và cứ như vậy, nghề làm tương nếp đã trở thành một nghề truyền thống của người dân nơi đây, họ làm việc và phát triển nhờ tương nếp. Dần dần, thương hiệu này đã vươn xa đến cả thị trường trong và ngoài nước.

Tương nếp Úc Kỳ - tinh hoa của đất trời1

Tương nếp ở làng nghề truyền thống này là làm bằng gạo nếp, đỗ tương và muối trắng. Nhưng như đã nói ở ban đầu, chỉ có làm bằng gạo nếp Thầu Dầu thì món tương mới là ngon nhất. Đầu tiên, gạo nếp sẽ được nấu thành cơm chín đều rồi được trải ra nia để phơi. Đảo đều liên tục trong 3 ngày rồi mới lấy lá ngái để ủ lên trên. Ủ cho đến khi cơm lên mốc vàng hoa cau là được.

Đỗ Tương sẽ được rang thơm trước đã, sau đó mới xay vỡ và cho vào chum ngâm nước muối trong 12 đến 15 ngày. Khi nếm thử mà thấy có vị ngọt thì mới cho cơm lên mốc vào ủ khoảng chừng 1 tháng là tương ngấu. Trong quá trình ủ tương cũng cần dùng cây đũa tre sạch để quậy đều mỗi ngày 2 – 3 lần do cả đỗ và mốc quyện với nhau. Muốn giữ mùi thơm của tương cũng phải dùng túi bóng để bịt kín miệng chum lại, và vừa không bị ruồi muỗi hay vật bẩn từ bên ngoài rơi rớt vào.

Tương nếp Úc Kỳ - tinh hoa của đất trời2

Ở làng truyền thống Úc Kỳ, thường mùa thu sẽ là mùa được chọn để làm tương, khi nắng còn bao phủ khắp nơi, vào mùa này nhiệt độ vừa phải, không quá ngắt nhưng không lạnh sẽ giúp tạo nên hương bị tương khác hẳn so với những mùa khác. Và làm tương là phải đựng trong những chum sành, để ngoài trời cho những tia nắng mùa thu bao phủ lấy, tạo nên cái chất riêng của đặc sản nơi đây.

Và không chỉ nhờ nguyên liệu, nhờ chum đựng, thời tiết ánh nắng chan hòa và kinh nghiệm truyền thống mà còn cả chính tâm tư tình cảm của người làm tương đặt trọn trong từng chum tương. Bởi vậy mà tương nếp Úc Kỳ không giống với tương ở bất kỳ nơi nào ở cái hương vị thơm ngọt đậm đà, đặc sệt như mật với có màu vàng sậm hấp dẫn.